Zamknij

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów na6.pl/cookies.pdf

na6.pl

Konstytucja

dział: Prawo

  • Informacje wstępne
  • Konstytucja z 1952 roku
  • Konstytucja III RP
  • Konstytucja z 1952 roku

    19 lutego 1947 roku Sejm Ustawodawczy uchwalił małą konstytucję, która regulowała ustrój do momentu wydania ustawy zasadniczej. W połowie 1951r powołano Komisje Konstytucyjna Sejmu, a w styczniu opublikowano projekt, który został poddany „ogólnonarodowej dyskusji”.

     

    22 lipca 1952 Sejm uchwalił nową ustawę zasadniczą, w kolejną rocznicę wydania Manifestu Lipcowego. Chodziło o silne działanie propagandowe, gdyż konstytucja podobnie jak kiedyś Manifest nawiązywała do sojuszu Polski z ZSSR. Ustawa zasadnicza PRL była wiernym odbiciem konstytucji tamtego państwa. Wydaniu konstytucji towarzyszyły liczne imprezy propagandowo - towarzyskie bardziej lub mniej oficjalne.

     

    Tekst Konstytucji PRL opisywał podstawy ustrojowe, nie brakło jednak wątków deklaracyjno-propagandowych. Zawierał także opis praw i obowiązków obywatela. Artykuł 1 konstytucji głosił: Polska Rzeczpospolita Ludowa jest państwem demokracji ludowej, a władze należy do lud pracujący miast i wsi.

     

    W konstytucji stwierdzano, że PRL stoi na straży zdobyczy polskiego ludu pracującego, (…) zabezpiecza jego władze przed siłami wrogimi ludowi, (…) PRL ogranicza, wspiera i likwiduje klasy społeczne, żyjące z wyzysku robotników i chłopów. Celem nowej władzy była najwyraźniej walka z „wrogiem”.

     

    W konstytucyjnym zapisie trudno było wyczytać szczegóły wyjaśniające znaczenie słów „demokracja ludowa” czy „lud pracujący miast i wsi”, najważniejsze, że ustawodawca wiedział jakie wartości są zakryte, a jakie zafałszowane. Nowej władzy chodziło przede wszystkim o realizację celu propagandowego.

     

    Nowy system gospodarczy PRL zgodnie z konstytucją opierał się na uspołecznionych środkach produkcji i monopolu handlu zagranicznego. W rolnictwie zapowiadano powstawanie na zasadzie dobrowolności rolniczych spółdzielni produkcyjnych, z drugiej strony obiecywano opiekę nad indywidualnymi gospodarstwami rolnymi pracujących chłopów. Trudno było zrozumieć takie kontrowersyjne stwierdzenia, tym bardziej, że konstytucja nie określała realnie własności osobistej obywateli.

     

    W treści opisywanego dokumentu znalazła się deklaracja: od każdego według jego zdolności, każdemu według jego pracy - była to typowa dla komunistów utopijna deklaracja, nigdy nie zrealizowana.

     

    Konstytucja wprowadzała podział władzy na organy państwowe: Sejm, Rada Państwa i rady narodowe oraz organy administracji państwowej, tj. rząd i ministrowie.

     

    Najwyższym organem władzy był Sejm, wybierany co cztery lata w wyborach czteroprzymiotnikowych: powszechnych, tajnych, równych, bezpośrednich.

     

    Prawo wyborcze do Sejmu i rad narodowych posiadali obywatele po ukończeniu 18 lat. Bierne prawo wyborcze posiadali obywatele powyżej 18 roku życia (rady narodowe) i 21 lat (Sejm). Konstytucja nie określała trybu pracy Sejmu, oraz praw i obowiązków posłów. Rada Państwa miała:

    • stanowić najwyższy organ zwierzchni nad radami narodowymi, sama zaś miała podlegać Sejmowi,
    • zwoływać i odwoływać sesje Sejmu,
    • ustalać powszechnie obowiązującą wykładnie prawa”
    • wydawać dekrety z mocą ustaw,
    • ratyfikować i wypowiadać umowy międzynarodowe,
    • wprowadzać stan wojenny.

     

    Organami władzy państwowej w terenie były rady narodowe np.: gromadzka rada narodowa, miejska rada narodowa, wojewódzka rada narodowa. Spełniały one rolę przekaźnika ideowo- politycznego zgodnie z hierarchia urzędniczą z góry na dół.

     

    Rząd był powoływany i odwoływany przez Sejm bez szczegółowych wyjaśnień kompetencji i sposobu rządzenia, dawało to olbrzymie możliwości dowolnej interpretacji działania.

     

    Rozbudowany system praw i obowiązków obywateli powodował nieporozumienia, ponieważ jednocześnie obwarowano licznymi przepisami i uwarunkowaniami wypełnianie swobód obywatelskich np.: należało pracować zgodnie z „socjalistyczną dyscyplina pracy”, „strzec tajemnic państwowych”, i być „czujnym wobec wrogów narodu”. Prawa obywatelskie zawarte w konstytucji nie posiadały żadnych gwarancji.

     

    Prezentowany system ustawodawstwa państwowego był charakterystyczny dla władzy w systemach totalitarnych, niestety PRL posiadał wiele elementów tego systemu. Charakter konstytucji wynikał bardziej z uznania prawa za narzędzie w ręku władzy, a nie powszechnie obowiązujące normy prawne.

     

    26 października 1952 roku odbyły się wybory bez udziału Sejmu, który zakończył działalność po uchwaleniu konstytucji.

     

    Ustawa zasadnicza z 22 lipca 1952 roku była nowelizowana aż 24 razy jednak bez większych uwag ze strony społeczeństwa, ponieważ ciągle były to zmiany w obrębie systemu ustalonego wcześniej.

     

    W 1954 roku wprowadzono nowelizację polegającą na zniesieniu podziału na gminy wprowadzając gromady, jako organów władzy terenowej . W 1972 roku wprowadzono jednoosobowy urząd wojewody. W 1975 zostały zniesione powiaty.

     

    Najpoważniejsza nowelizacja nastąpiła po buncie intelektualistów, którzy w grudniu 1975 wystosowali list, będący protestem wobec projektu zmiany konstytucji zaproponowanym przez władze. Pod listem podpisało się ok. 59 osób wśród nich: Stanisław Barańczak, Stanisław Kisielewski, Adam Michnik, Wisława Szymborska i wielu innych. W lutym 1976 roku kolejno 101 osób (wśród nich uczestnicy wcześniejszego protestu oraz Jerzy Andrzejewski Stanisław Dygant i wielu innych) wystosowali list od władz PRL protestując wobec zaproponowanych zmian.

     

    Ostatecznie 10 lutego1976 roku władze wydały ustawę o nowelizacji konstytucji PRL. W konstytucji z 1952 roku dokonano wiele zmian:

    • Art.1, mówiący, że Polska Rzeczypospolita Ludowa jest państwem demokracji ludowej, stwierdzał, że Polska Rzeczypospolita Ludowa jest państwem socjalistycznym.
    • Dodano art.3, który brzmiał: Przewodnią siłą społeczeństwa w budowie socjalizmu jest Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Współdziałanie PZPR, Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i Stronnictwa Demokratycznego stanowi podstawę Frontu Jedności Narodowej (FJN). FJN miał stanowić wspólną płaszczyznę działania organizacji społecznych i patriotycznego zespolenia wszystkich obywateli.
    • Kolejne zapisy konstytucji PRL mówiły onierozerwalnej przyjaźni z ZSRR.
    • W artykułach dotyczących rolnictwa wyrażono poparcie dla idei kolektywizacji wsi.
    • Dokonano zmian kosmetycznych jeśli chodzi o strukturę władzy i tak Najwyższą Izbę Kontroli podporządkowano Prezesowi Rady Ministrów, a nie jak do tej pory Sejmowi.

     

    Uchwalona w 1976 roku nowelizacja potwierdziła monopol władzy PZPR oraz serwilizm wobec ZSRR. Udowodniono, iż Konstytucja jest jedynie deklaracja, która ma niewiele wspólnego z aktualną rzeczywistością.

    Małgorzata Grządziel