Oragany administracyjne chroniące prawa człowieka w Polsce

Działalność sądów powszechnych odnosi się do rozpatrywania spraw z zakresu prawa cywilnego, karnego, prawa pracy oraz gospodarczego. Każdy obywatel ma prawo wnieść skargę jeśli uzna, że jego prawa są łamane.

Sądy administracyjne rozpatrują skargi na decyzje administracyjne instytucji, najważniejszym sądem z tego zakresu jest Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z artykułem 15 par.1 ustawy, NSA:

• rozpoznaje środki i orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych,
• wyjaśnia przepisy prawne, rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy organami administracji rządowej,
• chroni obywatela przed niewłaściwymi decyzjami samorządów lub instytucji państwowych.

Trybunał Konstytucyjny (organ sądownictwa konstytucyjnego) składa się z 15 sędziów wybieranych na 9 lat. Obecnie funkcję prezesa pełni Jerzy Stępień. Do zadań Trybunału należy:

• badanie zgodności ustawy lub innego aktu prawnego z Konstytucją (z 1997 roku) i umowami ratyfikowanymi;
• kontrola aktów normatywnych;
• rozpatrywanie skargi konstytucyjnej;
• rozstrzyganie sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi organami państwa;
• orzeczenie zgodności działań partii politycznych z Konstytucją;
• rozpatrywanie pytań prawnych skierowanych przez sąd.

Prawo złożenia skargi ma każdy obywatel RP oraz przewidziane zapisem konstytucyjnym instytucje. Aby skarga została przyjęta musi spełnić wymogi formalne tj.:

• Powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego,
• Musi być opisana zgodnie ze schematem. Musi zawierać informacje ogólne, określenie przedmiotu skargi, określenie podstaw skargi, uzasadnienie.
• Należy uiścić opłatę skarbową.
• W razie potrzeby powinna zawierać należne dokumenty.

Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO)

Obecnie, od 2006 funkcję tą pełni Janusz Kochanowski. Wcześniej byli: Ewa Łętowska (1987-1992), Tadeusz Zieliński (1992-1996), Adam Zieliński (1996-2000), Andrzej Zoll (2000-2006).

Działalność Rzecznika Praw Obywatelskich reguluje Konstytucja RP i Ustawa z dnia 15 lipca 1987 roku (wraz z późniejszymi zmianami) o Rzeczniku Praw Obywatelskich. RPO powołany jest przez Sejm na okres 5 lat, w czasie pełnienia swojej kadencji jest niezależny i niezawisły od innych organów państwa. O pomoc do RPO może wystąpić osoba prawna, każdy obywatel, instytucja samorządowa lub organizacja społeczna. Celem rzecznika jest zapewnienie jednostce ochrony przed naruszaniem jej praw ze strony instytucji oraz niesienie pomocy wobec działań bezprawnych organów władzy i administracji publicznej. Funkcja Rzecznika Praw Obywatelskich zobowiązuje do: podjęcia postępowania jeśli zostaną naruszone wolności lub prawa człowieka, kontrolowania i podjęcia czynności jeśli zostaną stwierdzone braki w przestrzeganiu praw obywatelskich, badania działalności władzy publicznej w aspekcie przestrzegania praw, corocznego sprawozdania przed Sejmem i Senatem z problemów wynikających w dziedzinie przestrzegania praw, złożenia sprawozdania ze swojej działalności.

Rzecznik ma następujące możliwości:

• wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z prośbą o zbadanie zgodności ustawy z Konstytucją oraz zgodności pomiędzy przepisami niższego rzędu z przepisami wyższego rzędu;
• może wystąpić do organu lub instytucji, która narusza prawa obywatelskie z wnioskiem o naprawę wyrządzonej szkody;
• może wystąpić do odpowiedniego organu (Sejmu, Senatu, rządu, Prezydenta) o podjęcie inicjatywy ustawodawczej, sam jednak nie posiada takich uprawnień;
• ma prawo wystąpić do Sądu Najwyższego o kasację wyroku;
• może zażądać ukarania winnych łamania praw przez sankcję dyscyplinarne;
• może żądać wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie karnej o przestępstwo ścigane z urzędu;
• ma prawo wystąpić do sądu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia.

Jeśli wniosek o podjęcie działania wniesie osoba fizyczna Rzecznik ma prawo samodzielnie podjąć postępowanie wyjaśniające.

Rzecznik Praw Obywatelskich jest konstytucyjnym organem kontroli, czuwa na straży wolności i praw obywatelskich. Pełni funkcję prewencyjną, diagnostyczną, kontrolną i kreującą. Jest niezawisły i niezależny od innych organów państwowych, ponosi odpowiedzialność jedynie przed Sejmem, posiada immunitet.

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (KRRiT) - to organ konstytucyjny, który ma stać na straży wolności słowa i prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Podstawą prawną działania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji jest artykuł 213 i 215 ustęp 1 Konstytucji oraz Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji wraz z późniejszymi nowelizacjami.

Obecnie od 23 października 2007 przewodniczącym Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jest Witold Kołodziejski. Zadania Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji są następujące:

• w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów projektuje kierunki polityki w dziedzinie radiofonii i telewizji,
• określa warunki nadawców radiowych i telewizyjnych,
• przyznaje koncesję (prawo nadawania programów radiowych i telewizyjnych),
• sprawuje kontrolę nad działalnością zarejestrowanych stacji,
• określa inne szczegóły prawne np. wysokość opłat za koncesję,
• opiniuje prawo i ustawodawstwo międzynarodowe z dziedziny radiofonii i telewizji,
• kształci kadry,
• współpracuje z innymi organami w sprawie ochrony praw autorskich autorów programów radiowych i telewizyjnych,