Przebieg procesu karnego

Proces karny polega na podjęciu działań zmierzających do wykrycia i ujawnienia przestępstwa, osądzenia przestępcy i wykonania wyroku (kara, środki karne, środki zabezpieczające). Dokładny opis tych czynności zawiera Kodeks postępowania karnego z 1997 roku.

Celem procesu karnego jest udowodnienie winy i pociągnięcie do odpowiedzialności przestępcy. Jeśli osoba jest niewinna celem będzie całkowite oczyszczenie jej z zarzutów.

Aby zrealizować cele procesu należy stosować poniższe zasady:

• Prawdy materialnej - polega na wiernym odtworzeniu okoliczności w których dokonano przestępstwa.
• Obiektywizmu - oznacza bezstronny stosunek sędziego do stron występujących w procesie.
• Domniemanej niewinności - sugeruje niewinność sprawcy czynu przestępczego do chwili udowodnienia dokonania przestępstwa.
• Prawa do obrony - oskarżony może korzystać z obrońcy, jeśli go na to nie stać może poprosić o obrońcę z urzędu.
• Publiczności (jawności) - oznacza możliwość obserwowania procesu osobom trzecim. Zasada ta często pełni funkcję edukacyjną, czasem ze względu na dobro sprawy lub tajemnicę państwową; może być ograniczona.
• Równouprawnienia stron (kontradykcyjnośći) - oznacza, że zarówno obrońca jak i oskarżony maja jednakowe prawa w trakcie procesu, są równouprawnione np. do przesłuchania świadków.
• Inkwizycyjności - polega na samodzielnym zbieraniu dowodów przez sąd.
• Legalizmu - zobowiązuje organy ścigania do wszczęcia postępowania sądowego.

W procesie sądowym występują dwie strony tj. oskarżyciel i oskarżony. Oskarżyciel wnosi do sądu wniosek o dokonaniu przestępstwa, osobą wnioskującą może być np. prokurator. Oskarżyciel posiłkowy to ktoś, kto był pokrzywdzonym w sprawie toczącej się przed sądem. Oskarżony to osoba, przeciwko której toczy się rozprawa na podstawie aktu oskarżenia. W postępowaniu procesowym występuje również: pokrzywdzony, podejrzany, świadkowie, obrońca.

Każdy proces karny posiada kilka etapów:

Etap przygotowawczy w sprawach lżejszych prowadzi go policja, w przypadku przestępstw cięższych prokurator. Celem tego etapu jest wyjaśnienie okoliczności przestępstwa, a więc przesłuchiwani są świadkowie, zbierane dowody przygotowywana jest dokumentacja dla sądu.

Etap rozprawy głównej w zależności od wagi popełnionego przestępstwa odbywa się w sądzie rejonowym lub okręgowym. Składa się z następujących elementów:

• rozpoczęcie rozprawy, przewód sądowy (odczytanie oskarżenia, przesłuchanie oskarżonego,
• pouczenie oskarżonego o przysługujących mu prawach, przeprowadzenie dowodów),
• przemówienie stron,
• wydanie wyroku (sąd może również zawiesić lub umorzyć wyrok).

W wyniku postępowania procesowego oskarżonego można uznać za skazanego (winny dokonania przestępstwa) lub uniewinnionego (uwolnionego z zarzutów).

Etap postępowania apelacyjnego wszczyna się na skutek odwołania jednej ze stron od ogłoszonego wyroku w sądzie wyższej instancji.

Etap postępowania wykonawczego rozpoczyna się z chwilą uprawomocnienie wyroku i przesłania go do organu wykonawczego np. policji w celu wykonania.

Środki odwoławcze od wyroku to:

• apelacja - możliwość odwołania się do sądu wyższej instancji od wyroku nieprawomocnego w przeciągu 14 dni;
• zażalenie - skierowane przeciwko postępowaniu sadowemu może być wniesione 7 dni od daty wydania postępowania;
• kasacja - jest nadzwyczajnym środkiem odwoławczym od wyroku sądu II instancji. Funkcję sądu odwoławczego pełni Sąd Najwyższy. Kasację może wnieść także rzecznik Praw Obywatelskich w ciągu 30 dni od daty doręczenia orzeczenia.