Status posła i senatora

Wybrani do Sejmu posłowie i do Senatu senatorowie są przedstawicielami narodu. Posiadają tzw. mandat przedstawicielski, a więc coś w rodzaju pełnomocnictwa, które pretenduje ich do sprawowania urzędu). Mandat poselski i senatorski na trzy cechy:

• jest mandatem generalnym (poseł/senator wyraża wolę narodu, a w swej działalności powinien się kierować dobrem obywateli);
• jest mandatem niezależnym (posła/senatora nie obowiązują instrukcje wyborców);
• jest nieodwołalny (posła/senatora nie można odwołać z pełnionej funkcji);

Nie można być jednocześnie posłem i senatorem. Art. 103 mówi o tym, że mandatu poselskiego/senatorskiego nie można łączyć ze:

• stanowiskiem prezesa Narodowego Banku Polskiego
• stanowiskiem prezesa Najwyższej Izby Kontroli
• stanowiskiem Rzecznika Praw Obywatelskich
• Rzecznika Praw Dziecka i ich zastępców
• stanowiskiem członka Rady Polityki Pieniężnej
• stanowiskiem członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
• stanowiskiem ambasadora
• z zatrudnieniem z Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta lub administracji rządowej
• ze stanowiskiem sędziego
• ze stanowiskiem prokuratora
• urzędnika służby cywilnej
• żołnierza w służbie czynnej
• funkcją policjanta
• oraz funkcjonariusza służb ochrony państwa

Z funkcją posła lub senatora związany jest przywilej immunitetu parlamentarnego. Posłowi/senatorowi zapewnia on nietykalność osobistą oraz zwalnia z odpowiedzialności sądowej. Zgodnie z art. 105 poseł/senator nie może być pociągnięty do odpowiedzialności za swoją działalność, wchodzącą w zakres sprawowania przez niego mandatu ani w czasie jego trwania, ani po jego wygaśnięciu. Za swoją działalność poseł/senator odpowiada wyłącznie przed Sejmem/Senatem. W przypadku gdy zostaną naruszone prawa osób trzecich może być pociągnięty do odpowiedzialności sądowej tylko za zgodą Sejmu/Senatu. Jeśli postępowanie karne zostało wszczęte przed wyborem na posła/senatora, wówczas ulega ono zawieszeniu do czasu wygaśnięcia mandatu. Poseł/senator może sam wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej. Jeśli osoba pełniącą funkcję posła/senatora zostanie przyłapana na gorącym uczynku, wówczas może być zatrzymana pod warunkiem, gdy jest to niezbędne dla dobra postępowania. O zatrzymaniu posła/senatora powiadamia się bezzwłocznie Marszałka Sejmu/Marszałka Senatu. Może on nakazać zwolnienie zatrzymanego.

Poseł/senator nie może prowadzić działalności gospodarczej, jeśli osiągane korzyści majątkowe pochodzą ze skarbu państwa lub z budżetu organów samorządowych. Jeśli ten zapis konstytucyjny zostanie załamany, poseł/senator może zostać pociągnięty do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu.